លោក គង់ ពុទ្ធិការ អគ្គនាយកនៃអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហារបានប្រាប់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ RFI នៅថ្ងៃចន្ទ ទី៦ មេសានេះថា ក្រោយមានការវាយប្រហារចំនួន ២ដងកាលពីឆ្នាំ ២០២៥ ការសង្គ្រោះប្រាសាទព្រះវិហារកុំឲ្យខូចខាតបន្តទៀតអាចប្រើពេលពី ៥ ទៅ ១០ឆ្នាំ។ បន្ទាប់មក និងបើតាមអគ្គនាយកនៃអាជ្ញាធរជាតិព្រះវិហាររូបនេះដដែល គេត្រូវការពេលវេលាបន្ថែមយ៉ាងតិច ២០ឆ្នាំ និងថវិកាចន្លោះពី ៦០ ទៅ ៧០លានដុល្លារដើម្បីធ្វើការអភិរក្ស និងជួសជុលប្រាសាទព្រះវិហារឡើងវិញ។ ការលើកឡើងរបស់លោក គង់ ពុទ្ធិការដូចនេះធ្វើឡើង ក្រោយមន្ត្រីអង្គការយូណេស្កូបានចុះទៅពិនិត្យ និងវាយតម្លៃការខូចខាតប្រាសាទព្រះវិហារកាលពីដើមខែមីនាកន្លងទៅ។

អង្គការសិទ្ធិមនុស្សក្នុងស្រុកសម្តែងក្តីបារម្ភពីការកើនឡើងនៃការចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋ និងព្រះសង្ឃជាបន្តបន្ទាប់នារយៈពេលចុងក្រោយនេះពីបទញុះញង់ក្នុងរឿងព្រំដែន។ ជាក់ស្តែងនាប៉ុន្មានថ្ងៃកន្លងទៅនេះ មានការចាប់ខ្លួនព្រះសង្ឃមួយអង្គនៅខេត្តបាត់ដំបង និងការចាប់ខ្លួនកម្មការិនីរោងចក្រម្នាក់ បន្ទាប់ពីអ្នកទាំងនោះបានរិះគន់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ។

ក្នុង​បរិបទភ្លើង​សង្គ្រាមកំពុងតែឆាបឆេះក្តៅគគុក​នៅតំបន់​មជ្ឈិមបូព៌ា ប្រធានាធិបតីអាមេរិក​ លោក ដូណាល់ ត្រាំ បាន​ទាមទារ​ដំឡើងកញ្ចប់ថវិកាការពារជាតិ ​​ចំនួនជិត​ ៥០% បន្ថែមទៀត​​។ បើតាម​សំណើរបស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន ចៅហ្វាយ​សេតវិមាន​ទាមទារ​ឲ្យ​សភាខុនហ្គ្រេស អនុម័ត​​ដំឡើង​​កញ្ចប់​ថវិកាយោធា ១ ៥០០ ពាន់លាន​ដុល្លារ​ សម្រាប់​ឆ្នាំ​ថ្មី​។​

ទោះរវល់ជាប់ដៃក្នុងសង្គ្រាមទប់ទល់នឹង អាមេរិក-អ៊ីស្រាអែល យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏រដ្ឋអំណាចអ៊ីរ៉ង់ នៅតែបន្តធ្វើទុក្ខបុកម្នេញចំពោះអ្នកប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល។ ជាក់ស្តែង ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៥មេសានេះ អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់ បានប្រហារជីវិតដោយព្យួរកបុរស២នាក់ ហើយក្នុងសប្តាហ៍នេះ រដ្ឋអំណាចអ៊ីរ៉ង់ ក៏បានចាប់ខ្លួនមេធាវីដ៏ល្បីល្បាញ និងជាជ័យលាភីរង្វាន់សិទ្ធិមនុស្សអឺរ៉ុប ថែមទៀតផង។ បារាំង បានចេញមុខថ្កោលទោសជាខ្លាំងចំពោះការចាប់ខ្លួនមេធាវីអ៊ីរ៉ង់។ ​

អតិថិជនរបស់ហួយវ័នផេ (H.Pay) មួយចំនួនបានបង្ហាញក្តីអស់សង្ឃឹម បន្ទាប់ពីធនាគារជាតិនៃកម្ពុជាតម្រូវឱ្យអតិថិជនរងគ្រោះទាំងនោះស្វែងរកដំណោះស្រាយតាមផ្លូវតុលាការដោយខ្លួនឯងវិញ។ ការតម្រូវរបស់ធនាគារជាតិយ៉ាងដូច្នេះ ដោយសម្អាងថា ក្រុមហ៊ុនហួយវ័នផេត្រូវបានដកអាជ្ញាប័ណ្ណតាំងពីអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ និងថា អតិថិជនរបស់ក្រុមហ៊ុនហួយវ័នផេទាំងនោះ មិនមានភាពស្របច្បាប់នោះទេ។ លោក ស៊ុន សុវណ្ណថៃ អតិថិជនរបស់ហួយវ័នផេ បានអះអាងប្រាប់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ Rfi នៅព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែមេសានេះថា ក្រុមអតិថិជន ពុំដែលទទួលដំណឹងណាមួយថា ក្រុមហ៊ុនហួយវ័នផេត្រូវបានធនាគារជាតិដកអាជ្ញាបណ្ណឡើយ និងថា អតិថិជនក៏មិនចង់ដាក់ពាក្យបណ្តឹងអ្វីឡើយ ពីព្រោះត្រូវចំណាយពេលយូរ។ 

រយៈពេលចុងក្រោយនេះ សកម្មភាពក្មេងទំនើងដែលបង្កការគំរាមកំហែងដល់អសន្តិសុខសង្គមហាក់ចាប់កក្រើកជាថ្មី បើទោះបីជាអាជ្ញាធរកំពុងដុតដៃដុតជើងចុះប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបយ៉ាងណាក្តី។ ជាក់ស្តែងនៅរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីយប់អាធ្រាត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ទី៤មេសា ក្មេងទំនើងរាប់សិបនាក់បានវាយប្រតាយប្រតប់គ្នា នៅម្តុំស្ថានីយចាក់ប្រេងកាល់តិច ស្តុបពេទ្យចិន។ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមមួយចំនួនបានកត់សម្គាល់ឃើញការវិលមកវិញនូវវត្តមានក្មេងទំនើងទាំងនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងនៅតាមបណ្តាខេត្តនានា។ ប្រឈមនឹងបញ្ហានេះ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមមួយចំនួនបានស្នើឲ្យអាជ្ញាធរពិនិត្យវិធីសាស្ត្រនៃការដោះស្រាយបញ្ហាក្មេងទំនើងនេះឡើងវិញ។ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមខ្លះទៀតបានបង្ហាញក្តីបារម្ភចំពោះការធ្លាក់ចុះសីលធម៌សង្គម និងវប្បធម៌និទណ្ឌភាព ដែលជាកត្តារួមផ្សំនាំឲ្យកើតមានក្មេងទំនើង។

កាលពីថ្ងៃសុក្រ ទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាបានសម្ពោធរូបសំណាកវីរកណ្តុរ Magawa ដំបូងគេបង្អស់លើពិភពលោក នៅខេត្តសៀមរាប ដើម្បីគោរពដល់សត្វតូចមួយដែលបានជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សជាច្រើនពីគ្រាប់មីន និងសំណល់ជាតិផ្ទុះពីសង្គ្រាមនៅប្រទេសកម្ពុជា។ មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាត់ទុកការងាររបស់កណ្តុរហិតមីន Magawa ជាការចូលរួមចំណែកដល់ការកសាងដីដែលមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូប។ 

នៅថ្ងៃទី៥ ខែមេសានេះ នាវាចម្បាំងកងទ័ពជើងទឹកសហព័ន្ធរុស្ស៊ីចំនួន ៣គ្រឿងនឹងចូលសំចតនៅកំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ រហូតដល់ថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។ វត្តមានរបស់នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីលើដែនសមុទ្រកម្ពុជានាពេលនេះត្រូវបានអ្នកជំនាញផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយនៅកម្ពុជាសម្លឹងឃើញពីឱកាសមាសក្នុងការកសាង និងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយរុស្ស៊ីឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើងលើគ្រប់វិស័យ ពិសេសលើវិស័យការពារជាតិ។ 

រុស្ស៊ី តាមរយៈអ្នកនាំពាក្យ​របស់​ក្រសួងការបរទេស​បានរិះគន់​ខ្លាំងៗ អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល​ថា បានមើលស្រាល ប្រមាថជីវិត​មនុស្ស ដោយ​ការវាយប្រហារ​ទៅលើ​រោងចក្រ​ផលិតអគ្គិសនី ដើរដោយ​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ Bouchehr ដែលស្ថិតនៅ​ភាគខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃសៅរ៍ទី ៤​មេសា រុស្ស៊ី​បាន​ប្រកាស​ជម្លៀស​ជនជាតិ​របស់ខ្លួន ចេញពី​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរ​Bouchehr។ ការដៅវាយប្រហារ​លើ​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល នឹង​បង្កឲ្យមានហានិភ័យ លេចធ្លាយសារធាតុវិទ្យុសកម្ម ដែល​គ្រោះថ្នាក់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ជីវិត​មនុស្ស។ រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេស​អ៊ីរ៉ង់​បាន​ព្រមាន​ហើយថា គ្រោះមហន្តរាយ ដែលបណ្តាលមកពីការរីកសាយភាយ​សារធាតុវិទ្យុសកម្ម គ្រោះថ្នាក់​មុនដំបូងគេ​ដល់សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់អាមេរិក​ដូចជា​បារ៉ែន កាតា និង​កូវ៉ែត​ជាដើម ដែលស្ថិតនៅ​ជិត​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ ជាងប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ដែលជា​ម្ចាស់ផ្ទះ។

ប្រតិមាព្រះសិវៈរាំ កម្ពស់ ៥ ម៉ែត្រ មកពីប្រាសាទក្រហម នៅតំបន់កោះកេរ ចាប់មានជីវិតជាថ្មី បន្ទាប់ពីក្រុមអ្នកជំនាញខ្មែរ និង បារាំង បានជួសជុល និង ផ្គុំឡើងវិញ បានដោយជោគជ័យ ។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ ប្រតិមាដ៏ធំមហិមានេះ បានដួលរលំបាក់បែកជាច្រើនបំណែក ។ ក្រោយមកទៀត នៅក្នុងសម័យដែលប្រទេសកម្ពុជា ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល ជនឧក្រិដ្ឋមួយចំនួន បានចូលមកវាយបំបែកប្រតិមានេះ ដើម្បីយកទៅជួញដូរដោយខុសច្បាប់ ។ ជាលទ្ធផល រូបចម្លាក់ទេពជាទីសក្ការៈ ដែលមានអាយុជាង ១ ពាន់ឆ្នាំនេះ បានបែកខ្ចាត់ខ្ចាយជាង ១ ម៉ឺនបំណែក ។ លោក អេរ៉ិច បួកដូណូ (Éric Bourdonneau) សាស្ត្រាចារ្យរងនៅសាលាបារាំងចុងបូព៌ា និង ជាប្រធានបេសសកម្មនៃគម្រោងជួសជុសប្រតិមានេះ ចាត់ទុកដំណើររស់ឡើងវិញនៃប្រតិមាព្រះសិវៈរាំ ជាការផ្សាភា្ជប់ចំណងរវាងប្រជាជនខ្មែរ និង បុព្វបុរស ពីសម័យបុរាណ ។ បច្ចុប្បន្ននេះ រូបចម្លាក់ទេពព្រហ្មញ្ញសាសនា កំពុងស្ថិតនៅក្រោមការថែទាំខ្ពស់ និងត្រៀមតម្កល់ទុកនៅកន្លែងជាក់លាក់ណាមួយក្នុងពេលដ៏ឆាប់ខាងមុខ។

កាលពីថ្ងៃសុក្រ ទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ កម្ពុជាបានសម្ពោធរូបសំណាកវីរកណ្តុរ Magawa ដំបូងគេបង្អស់លើពិភពលោក នៅខេត្តសៀមរាប ដើម្បីគោរពដល់សត្វតូចមួយដែលបានជួយសង្គ្រោះជីវិតមនុស្សជាច្រើនក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងគ្រាប់មីន និងសំណល់ជាតិផ្ទុះពីសង្គ្រាមនៅប្រទេសកម្ពុជា។ មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាត់ទុកការងាររបស់កណ្តុរហិតមីន Magawa ជាការចូលរួមចំណែកដល់ការកសាងដីដែលមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូប។ 

សង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ង់​​បានធ្វើ​​ឱ្យ​ប្រេងឥន្ធនៈឡើង​ថ្លៃ​ខ្លាំង និង​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ស្ទើរ​ទូទាំង​ពិភពលោក​រង​ផលរំខាន។ ប៉ុន្តែ​ក៏​មាន​ដែរ​ករណី​អ្នក​បាន​ទទួល​ផល​ចំណេញ​ច្រើន​លើស​ប្រក្រតី ដោយសារ​​សង្គ្រាមនេះ។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជា​ អេស្ប៉ាញ​និង​​ប្រទេសបួន​ទៀត​ បាន​អំពាវនាវ​ឱ្យ​សហភាព​អឺរ៉ុប​ចេញ​ច្បាប់​យក​ពន្ធ​​ពិសេស​ពី​​ក្រុមហ៊ុន​ថាមពលណា​ដែលទទួល​​ប្រាក់​​​ចំណេញខ្លាំង​ ដោយ​ការ​ឡើង​ថ្លៃ​នៃ​ប្រេង​ឥន្ធនៈ។

រុស្ស៊ី តាមរយៈអ្នកនាំពាក្យ​របស់​ក្រសួងការបរទេស​បានរិះគន់​ខ្លាំងៗ អាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែល​ថា បានមើលស្រាល ប្រមាថជីវិត​មនុស្ស ដោយ​ការវាយប្រហារ​ទៅលើ​រោងចក្រ​ផលិតអគ្គិសនី ដើរដោយ​ថាមពល​នុយក្លេអ៊ែរ Bouchehr ដែលស្ថិតនៅ​ភាគខាងត្បូងប្រទេស។ នៅថ្ងៃសៅរ៍ទី ៤​មេសា រុស្ស៊ី​បាន​ប្រកាស​ជម្លៀស​ជនជាតិ​របស់ខ្លួន ចេញពី​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរ​Bouchehr។ ការដៅវាយប្រហារ​លើ​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរ​ស៊ីវិល នឹង​បង្កឲ្យមានហានិភ័យ លេចធ្លាយសារធាតុវិទ្យុសកម្ម ដែល​គ្រោះថ្នាក់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ជីវិត​មនុស្ស។ រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេស​អ៊ីរ៉ង់​បាន​ព្រមាន​ហើយថា គ្រោះមហន្តរាយ ដែលបណ្តាលមកពីការរីកសាយភាយ​សារធាតុវិទ្យុសកម្ម គ្រោះថ្នាក់​មុនដំបូងគេ​ដល់សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់អាមេរិក​ដូចជា​បារ៉ែន កាតា និង​កូវ៉ែត​ជាដើម ដែលស្ថិតនៅ​ជិត​រោងចក្រ​នុយក្លេអ៊ែរអ៊ីរ៉ង់ ជាងប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ដែលជា​ម្ចាស់ផ្ទះ។

ប្រឈម​នឹង​វិបត្តិ​​ប្រេង​ឥន្ធនៈដែល​​បន្ត​ឡើង​ថ្លៃជា​លំដាប់​ រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​នីមួយៗ​ ព្យាយាមរក​មធ្យោបាយ​សម្រាល​បន្ទុក​អ្នក​ប្រើប្រាស់។​ ប្រទេស​ខ្លះ​បាន​សម្រេច​​បញ្ចុះ​ពន្ធប្រេង ប្រទេស​ខ្លះ​ទៀត​ដូច​យ៉ាង​ប៉ាគីស្ថាន សម្រេច​​មិនយក​ថ្លៃ​សេវា​ដឹកជញ្ជូន​​សាធារណៈ​ក្នុង​ក្រុង។ ចំណែកនៅ​​ប្រទេស​ថៃ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បាន​ចោទថាមាន​​ក្រុមលួច​​ស្តុក​ប្រេង និង​លួច​នាំ​ទៅ​លក់​ឱ្យ​ប្រទេស​ក្រៅ​ ទើបធ្វើ​ឱ្យ​​ប្រេង​ក្នុង​ស្រុកឡើង​ថ្លៃ។

  ក្រសួងបរិស្ថានបានឲ្យដឹងនៅថ្ងៃសៅរ៍ទី៤មេសានេះថា នៅក្នុងរយៈពេល៣ខែដំបូង នៃឆ្នាំ ២០២៦នេះ គុណភាពខ្យល់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្នុងកម្រិតល្អ តាមស្តង់ដារគុណភាពខ្យល់សាធារណៈ។ ពោលគឺ កម្រិតភាគល្អិតនិចល PM2.5 មានការកើនឡើងតិចតួចនៅក្នុងត្រីមាសទី១នេះ។

សេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីការប្រឆាំងនឹងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាត្រូវបានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជាបោះឆ្នោតអនុម័ត កាលពីថ្ងៃសុក្រទី០៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ បានបញ្ជាក់នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានកាលពីថ្ងៃសុក្រថា ការបង្រ្កាបបទល្មើសឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជា មិនមែនជារូបភាពនយោបាយឡើយ តែជាការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការបង្ក្រាបបទល្មើសដ៏ក្តៅគកុកមួយនេះ។ អ្នកតាមដានសង្គមយល់ថា កម្ពុជាត្រូវតែអនុវត្តច្បាប់ប្រឆាំងអំពើឆបោកអនឡាញនេះឲ្យតឹងរ៉ឹងជាទីបំផុត ដើម្បីធានាប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាព ក្នុងការស្តារមុខមាត់របស់ប្រទេសជាតិឡើងវិញ។

ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃចន្ទទី ៣០មីនា ដើមសប្តាហ៍នេះ បានបោះឆ្នោតអនុម័តលើសេចក្តីស្នើច្បាប់ស្តីពីការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ដែលនិយាយពីការបោះឆ្នោតសមាជិកព្រឹទ្ធសភា។ សមាជិកព្រឹទ្ធសភា ៣រូបមកពីគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរគឺលោក សេង ម៉ារឌី លោក សុខ ហាច និងលោក គង់ មុនីកា បានអះអាងថា ពួកលោកពុំគាំទ្រលើការកែប្រែច្បាប់នេះទេ។ លោក គង់ មុនីកា សមាជិកព្រឹទ្ធសភាប្រចាំភូមិភាគទី៦ និងជាអគ្គលេខាធិការបក្សឆន្ទៈខ្មែរបានប្រាប់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ RFI នៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី៤មេសាថា លោកមិនយល់ស្របជាមួយសេចក្តីស្នើឲ្យមានការកែប្រែច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភា ពីព្រោះលោកបារម្ភថា ច្បាប់បោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាថ្មីនឹងអាចធ្វើឲ្យគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល តួយ៉ាងគណបក្សឆន្ទៈខ្មែរខនខាន មិនទទួលបានអាសនៈ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតនៅអាណត្តិក្រោយ។ 

តាំងពីថ្ងៃសុក្រទី ៣​មេសា ឈានចូលដល់​ថ្ងៃសៅរ៍ទី ៤មេសា កងទ័ពអាមេរិក​បាន​បើកប្រតិបត្តិការ​តាមរក​អ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំង​១នាក់ ដែលបាន​បាត់ខ្លួន បន្ទាប់ពី កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់​អះអាង​បាញ់ទម្លាក់​ក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់។ ឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់​បាន​ប្រកាស​ផ្តល់រង្វាន់ដល់​ប្រជាជន​របស់ខ្លួន ដែល​តាមរក និង​នាំខ្លួន​អ្នកបើកយន្តហោះចម្បាំងអាមេរិក​មក​ឲ្យអាជ្ញាធរ។ នៅក្នុង​សង្រ្គាមអ៊ីរ៉ង់​៥សប្តាហ៍ ដែល​អាមេរិក និង​អ៊ីស្រាអែលបាន​បញ្ឆេះឡើង នេះជាលើកទី១ ដែល​យន្តហោះចម្បាំងរបស់អាមេរិកត្រូវ​អ៊ីរ៉ង់​បាញ់ទម្លាក់​បាន​យ៉ាងដូច្នេះ។ តើ​វាអាច​ទៅ​ផ្លាស់ប្តូរល្បឿន យុទ្ធសាស្រ្តសង្រ្គាម​របស់​ប្រធានាធិបតីអាមេរិកដែរឬទេ។ សង្រ្គាម​អ៊ីរ៉ង់​ដែល​បង្ក​ឲ្យវិបត្តិថាមពល​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ក្នុង​ពិភពលោក គ្មាន​ប្រជាប្រិយភាព​ទេនៅទឹកដីអាមេរិក។ 

បន្ទាប់ពីបើកកិច្ចប្រជុំមួយជាមួយប្រធានធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក កែវ រតនៈ បានឲ្យដឹងអំពីចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនដើម្បីឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិនៃការកើនឡើងតម្លៃប្រេងឥន្ធនៈ។ ក្នុងនោះមានគម្រោងដាក់ឲ្យដំណើរការឡើងវិញនូវរោងចក្រផលិតថាមពលអគ្គិសនីដើរដោយធ្យូងថ្ម ការកែច្នៃសំរាមធ្វើជា ថាមពល និងការពិនិត្យលទ្ធភាពឲ្យអ្នករត់ម៉ូតូកង់បី ងាកមកប្រើថាមពលអគ្គិសនីជំនួសឲ្យប្រេងឥន្ធនៈ ក៏ដូចជាផ្តល់ការគាំទ្រដល់ក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដែរ។ បន្ថែមពីនេះ និងបើតាមលោក កែវ រតនៈ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី បានពិភាក្សាគ្នាផងដែរអំពីការកៀរគរហិរញ្ញប្បទានតាមធនាគារក្នុងស្រុក ដើម្បីវិនិយោគលើការបង្កើតថាមពលបៃតងនៅកម្ពុជា៕

ក្រសួងមហាផ្ទៃនៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ បានប្រកាសទទួលស្គាល់លទ្ធផលសមាជវិសាមញ្ញរបស់គណបក្សកម្លាំងជាតិដែលបានជ្រើសរើសលោក ជា មុនី និងលោក សុខគឹមសេង ជាក្បាលម៉ាស៊ីនរបស់គណបក្សកាលពីថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ ។ លោក សុខ គឹមសេង ដែលមានតួនាទីជាអនុប្រធានបក្សបានប្រាប់វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ RFI នៅថ្ងៃទី៤មេសានេះថា ការសម្រេចរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃនឹងបើកផ្លូវឱ្យគណបក្សរបស់លោកចូលរួមការបោះឆ្នោតសកលនាពេលខាងមុខ។ 

ក្នុងបរិបទភ្លើងសង្គ្រាមកំពុងតែឆេះក្តៅគគុកនៅតំបន់​មជ្ឈិមបូព៌ា  រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក បានសម្រេចដកតំណែងអគ្គមេបញ្ជាការទ័ពជើងគោក។ ដំណឹងស្តីពីការដកតំណែងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងក្រសួងការពារជាតិអាមេរិកនេះ ត្រូវបណ្តាញប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានបស្ចិមលោក ចុះផ្សាយព្រោងព្រាត និងដោយនៅតែបន្តចោទសួរអំពីមូលហេតុ។

ស្នងការដ្ឋាននគរបាលរាជធានីភ្នំពេញបានបញ្ជាក់នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ នេះថា ការចាប់ខ្លួនអតីតសង្ឃ ជា វុទ្ធី មិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនយោបាយ ឬសេរីភាពបញ្ចេញមតិទេ។ សូមជម្រាបជូនថា អតីតសង្ឃ ជា វុទ្ធីត្រូវបានចាប់ខ្លួនពីបទ «ញុះញង់បង្កឲ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ ក្រៅ​ពី​បទ​ចោទ​ប្រកាន់មួយនេះ សមត្ថកិច្ចក៏បានបញ្ចេញភស្តុតាងមួយចំនួនទៀតទាក់ទងនឹងការប្រព្រឹត្តអំពើមិនគប្បីរបស់លោក ជា វុទ្ធី ជាមួយមនុស្សស្រី ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់តម្លៃសាសនា។ 

សវនាការលើសំណុំរឿងលោក កឹម សុខា ប្រធានអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ នឹងត្រូវបន្តឡើងវិញនៅថ្ងៃទី៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ខាងមុខ ដើម្បីធ្វើសេចក្តីដ្ឋានដោយផ្ទាល់មាត់។ នេះបើតាមលិខិតជូនដំណឹងរបស់ក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះនៃសភាព្រហ្មទណ្ឌសាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញដែលវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ RFI ទទួលបាននៅល្ងាចថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦។ គួរបញ្ជាក់ថា គិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២៤មក សាលាឧទ្ធរណ៍ភ្នំពេញបានបើកសវនាការលើបណ្តឹងប្រឆាំងនឹងសាលក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញលើសំណុំរឿងលោក កឹម សុខា ចំនួនជាង១០លើករួចមកហើយ។ តែដំណាក់កាលនៃការចេញសេចក្តីសន្និដ្ឋាន សវនាការក៏ត្រូវបានលើកពេល ១លើកជា២លើក ដោយមិនបានបញ្ជាក់ពីហេតុផលច្បាស់លាស់នោះឡើយ។ សូមរម្លឹកថា កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ លោក កឹម សុខា ត្រូវបានតុលាការផ្តន្ទាទោសឲ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេល ២៧ឆ្នាំ ពីបទសន្ទិដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស ដោយត្រូវឃុំខ្លួននៅក្នុងផ្ទះ ព្រមទាំងដកហូតសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយជាស្ថាពរទៀតផង៕

នៅថ្ងៃសុក្រ ទី៣ ខែមេសា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ គ្រោងបោះឆ្នោតអនុម័តលើសេចក្តីសម្រេចស្តីពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីបើកផ្លូវច្រកសមុទ្រអកមូហ្ស និងធានាសុវត្ថិភាពនាវាចរណ៍។ សេចក្តីសម្រេចនេះជាសំណើរបស់អង្គការក្រុមប្រឹក្សាសហប្រតិបត្តិការឈូងសមុទ្រ និង​ប្រទេសបារ៉ែន ដែលសុំយ៉ាងទទូចឲ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខផ្តល់ភ្លើងខៀវជាបន្ទាន់នៅក្នុងសំណុំរឿងនេះ។ តែ អ៊ីរ៉ង់បានព្រមានទុកជាមុនណិងជាថ្មីថា រាល់សកម្មភាពញុះញង់របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ និងប្រទេសផ្សេងៗទៀតនឹងធ្វើឲ្យសភាពការណ៍កាន់តែធ្លាក់ដុនដាបខ្លាំង។

បារាំង និងកូរ៉េខាងត្បូងបានអនុម័តភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្រ្តនៃទំនាក់ទំនងរវាងគ្នាដើម្បីឈានទៅបង្កើត “សម្ព័ន្ធឯករាជ្យ”។ នៅក្នុងជំនួបជាមួយសមភាគីកូរ៉េខាងត្បូងលោក លី ចែម្យុង នាថ្ងៃសុក្រ ទី៣មេសានេះ លោកម៉ាក្រុងក៏បានអញ្ជើញលោក លី ចែម្យុងមកបំពេញទស្សនកិច្ចនៅប្រទេសបារាំងវិញ និងចូលរួមនៅក្នុងជំនួបកំពូលហ្សេ៧ នាខែមិថុនាខាងមុខ។

ចាកឆ្ងាយពីប្រទេសកំណើត ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពីឆាកសម្តែង អតីត​នាដកាដែលសព្វថ្ងៃជាគ្រូបង្រៀនរបាំបុរាណខ្មែរ​នៅប្រទេស​បារាំង បាន​ត្រលប់មក​ឡើង​ឆាកសាជាថ្មី។ នៅក្នុងអំឡុង​កម្មវិធី​ប្រកួតបវរកញ្ញាខ្មែរ​នៅប្រទេស​បារាំង កាលពី​ថ្ងៃសៅរ៍​សប្តាហ៍មុន សាស្រ្តាចារ្យ៤រូប រួមទាំង​អតីត​នាដការបាំបុរាណខ្មែរ២រូបទៀត នៅក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​ចាត់ចែង​របស់​អ្នកគ្រូ វ័ន សាវ៉ៃបានរួមគ្នា​សម្តែង​ជាលើកទី១ រឿង រាមកេរ្តិ៍ ដើម្បីបង្ហាញ​ដល់​ទស្សនិកជនបារាំងខ្មែរ។ រួមគ្នា​រាំដើម្បី ការពារ​ ថែរក្សាវប្បធម៌ ក្បាច់របាំបុរាណខ្មែរកុំឲ្យភ្លេច​នៅក្នុង​ចំណោម​សហគមន៍ខ្មែរ​នៅប្រទេស​បារាំង។

នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃសុក្រ​ ទី៣មេសានេះ បានបញ្ជាឲ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធស្រាវជ្រាវរកមុខអ្នកលួចនាំប្រេងឥន្ធនៈខុសច្បាប់ពីប្រទេសថៃ បន្ទាប់ពីមានការចុះផ្សាយពីសារព័ត៌មានថៃថា នៅតែមានការជួញដូរ​ប្រេងឥន្ធនៈ​ពីប្រទេសថៃចូលមកកម្ពុជា។ បន្ថែមពីនេះលោកនាយករដ្ឋក៏បានព្រមានពីការចាត់វិធានការចាប់តឹងរ៉ឹងជាទីបំផុត ប្រសិនបើការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថា មានករណីលួចនាំប្រេងខុសច្បាប់ប្រទេសថៃនេះពិតប្រាកដមែន។ 

ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ បានបញ្ជាក់ថា ការពង្រាយរថពាសដែក និងការពង្រឹងរបងបន្លាលួសរបស់ថៃ ដោយសារមានការញុះញង់ពីភាគីកម្ពុជាមិនមែនជាការពិត និងគ្មានមូលដ្ឋាន។​ ការបដិសេធរបស់ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ដោយសំអាងទៅលើហេតុផលថា កងកម្លាំងកម្ពុជាត្រូវបានណែនាំឲ្យគោរពវិន័យ និងគោរពបទបញ្ជាថ្នាក់ដឹកនាំយ៉ាងតឹងរឹងបំផុត។

សង្គ្រាមនៅ​​អ៊ីរ៉ង់ ដែល​បញ្ឆេះឡើង​ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក​និងអ៊ីស្រាអែល ​​បាន​​​ធ្វើ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ចរន្ត​សេដ្ឋកិច្ច​-ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក។ ប្រេងឡើង​ថ្លៃដល់ក្បែរ​ ១០៧ដុល្លារ ក្នុង​១ធុងបារីល នៅ​ថ្ងៃទី​២ ខែមេសា​។​ ដ្បិតតែ​ អ៊ីរ៉ង់​​បិទខ្ទប់​ច្រកសមុទ្ទអកមូស្ស​ ដែលជា​ផ្លូវ​នាវាចរណ៍អន្តរជាតិ​ដ៏ចាំបាច់ សម្រាប់​ដឹកទំនិញ ប្រេង និងឧស្ម័ន​។​ ប្រឈមនឹងតម្លៃថាមពល​ឥន្ធនៈឡើងខ្ពស់យ៉ាង​ដូច្នេះ​ តើ​ថាមពលកកើតឡើងវិញ រឹតតែក្លាយជាជម្រើសប្រសើរ?  

សង្គ្រាមនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា កំពុងតែ​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ក្រុមប្រទេសមួយចំនួន​ក្នុងតំបន់នេះ ឆក់ឱកាស​ពង្រឹង​ការកៀបសង្កត់សិទ្ធិសេរីភាព​របស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ នេះគឺជា​ការលើកឡើង ដោយ​ក្តីបារម្ភ របស់​លោក វ៉ុលគែរ តួក ឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្ស​នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ​​ នៅ​ថ្ងៃទី​១មេសា​។ អ្នកជំនាញ​សិទ្ធិមនុស្ស​ បានសង្កេតឃើញថា​ សិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញ​មតិ និង​សិទ្ធិសេរីភាពជួបជុំ ត្រូវបានរឹតត្បឹតយ៉ាងខ្លាំង បូកបន្ថែមនឹងការចាប់ដាក់ឃុំ​ ដោយ​មិនឆ្លងកាត់តុលាការ​​ជាដើម​។

នៅពេលនិយាយដល់ការអនុវត្តទោសទណ្ឌលើជនបង្កហេតុដែលជាអ្នកមានអំណាច និងមានទ្រព្យសម្បត្តិ មហាជនតែងតែមានចម្ងល់ថា តើអ្នកទាំងនោះពិតជាបានអនុវត្តទោសត្រឹមត្រូវតាមការសម្រេចរបស់តុលាការដែរ ឬយ៉ាងណា។ នេះជាសំណួរដែលអ្នកឃ្លាំមើលសង្គមមួយចំនួនបានចោទសួរដូចគ្នា ពិសេសក្នុងសំណុំរឿងគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ និងហេតុការណ៍ផ្សេងទៀតនាពេលកន្លងមក។ បើតាមអ្នកឃ្លាំមើលសង្គមខ្លះ ជនបង្កបានអនុវត្តទោសក្នុងពន្ធនាគារតិចតួចបំផុត ហើយទោសទណ្ឌដែលនៅសេសស់ត្រូវបានព្យួរ។ ក្នុងន័យនេះត្រូវបានអ្នកឃ្លាំមើលសង្គមមួយចំនួនយល់ថា ប្រព័ន្ធច្បាប់នៅកម្ពុជាខ្វះយន្តការតាមដានការអនុវត្តទោសឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ពិសេសលើជនបង្កដែលមានយសស័ក្តិ អំណាច និងទ្រព្យសម្បត្តិស្តុកស្តម្ភ។

ថ្ងៃ ពុធ ទី ១ ខែ មេសា ដ្រូនរុស្ស៊ីជាង ៣៦០ គ្រឿង បានសម្រុកវាយប្រហារទៅលើ តំបន់មួយចំនួននៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន បណ្តាលឲ្យមនុស្សយ៉ាងតិច ៥ នាក់ បានបាត់បង់ជីវិត ។ ស្របពេលដែលដំណើរចរចាស្វែងរកសន្តិភាពរវាងប្រទេសទាំង ២ បន្តជាប់គាំង រុស្ស៊ីកំពុងបង្កើនសន្ទុះ វាយប្រហារទៅលើអ៊ុយក្រែន កាន់ខ្លាំងឡើង ។

ដោយ​អ៊ីរ៉ង់មានះមិន​លុតជង្គង់សុំ​ចុះចាញ់និង​​​មិនព្រមចុះកិច្ចព្រមព្រៀង​បញ្ចប់​សង្គ្រាម ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បាន​​គំរាម​វាយប្រហារអ៊ីរ៉ង់ ឲ្យកាន់តែទ្រុឌទ្រោម​ខ្លាំងថែមទៀត ក្នុងពេល​ ២-៣ សប្តាហ៍ខាងមុខ។​ នេះបើតាម​សេចក្តី​ថ្លែង​សុន្ទរកថា​ទៅកាន់ប្រជាជាតិ​អាមេរិក​ នៅ​ថ្ងៃទី១ ខែមេសា។ ចំណែក​ ​ប្រធានាធិបតី​​អ៊ីរ៉ង់ បាន​ប្រកាស​អំពី​ឆន្ទៈ​បញ្ចប់​សង្គ្រាម ​អាច​ប្រព្រឹត្តទៅបាន ទាល់តែ​មានការ​ធានាអំពីសន្តិសុខនិង​សំណង​ការ​ខូច​ខាត។ តែ​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អាមេរិក អះអាងយ៉ាងដាច់​ខាត​ ថា យុទ្ធនាការកម្ទេច​អ៊ីរ៉ង់ មិនទាន់​បញ្ចប់​នៅឡើយទេ។​​  

កាលពីល្ងាចថ្ងៃពុធទី​១មេសា ទីភ្នាក់ងារអវកាស​អាមេរិក NASA បានបាញ់បង្ហោះដោយជោគជ័យ នូវ​យានអវកាសនៃបេសកកម្ម អារតេមីស​ទី​២ (Artémis 2) ដើម្បី​​នាំយកអវកាសយានិក​ចំនួន​៤នាក់ ឆ្ពោះ​ទៅកាន់ព្រះចន្ទ។ មិនចុះចតលើ​ព្រះចន្ទទេ តែយាននេះនឹង​​ហោះក្រឡឹងជុំវិញ​ព្រះចន្ទ មុននឹងត្រឡប់​មកផែនដីវិញ។ មានរយៈពេល១០ថ្ងៃ បេសកកម្មនេះ គឺជាការសាកល្បង​បច្ចេកទេស មុននឹង​ឈានទៅ​នាំយកមនុស្ស​ ទៅចុះលើព្រះចន្ទនៅឆ្នាំ​២០២៨។