Τα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας στα χωριά της Πάφου
Για τα ιδιαίτερα πασχαλινά εδέσματα αλλά και γενικότερα τις παραδόσεις που τηρούνται την περίοδο της Μεγάλης Εβδομάδας στα χωριά της Πάφου, μιλάει στο ΚΥΠΕ η μελετήτρια της παράδοσης Άννα Τσέλεπου, σημειώνοντας την ανάγκη να διαφυλαχθούν.
Όπως αναφέρει η κ. Τσέλεπου, «πρόκειται για ήθη και έθιμα βγαλμένα από τις ρίζες του πολιτισμού, τα οποία μεταδίδονται από γενιά σε γενιά και κρατούν ζωντανή τη λαϊκή παράδοση».
Η μυρωδιά από τις ασβεστωμένες πεντακάθαρες αυλές, τα φρεσκοψημένα πασχαλινά εδέσματα και οι ψαλμωδίες της Μεγάλης Εβδομάδας, σημειώνει, «κάνουν τα χωριά να ξεχωρίζουν και να προσελκύουν τον κόσμο κοντά τους».
Σύμφωνα με την ίδια, από την Κυριακή των Βαΐων, γνωστή και ως Κυριακή της Ελιάς, ξεκινά η πορεία προς την Ανάσταση με τη μεταφορά ελιάς σε πάνινα σακουλάκια από τις γυναίκες στην εκκλησία, για να «φυλαχθεί» και να «διαβαστεί» για σαράντα μέρες.
Τη Μεγάλη Πέμπτη, αναφέρει, οι νοικοκυρές μεταφέρουν δοχεία με νερό στους ιερούς ναούς και τα τοποθετούν κάτω από το αναλόγιο όπου ψάλλονται τα Δώδεκα Ευαγγέλια, για να αγιαστεί το νερό, με το οποίο ζυμώνουν το προζύμι που φυλάνε ολόχρονα.
Την ίδια μέρα, προσθέτει, βάφουν και τα κόκκινα αυγά με λιζάρι ή μπογιά, γι’ αυτό και η Μεγάλη Πέμπτη ονομάζεται και Κόκκινη Πέμπτη.
«Την Μεγάλη Παρασκευή από το ξημέρωμα ξεκινούν τα εορταστικά ζυμώματα», λέει.
Πρώτα, αναφέρει, «φτιάχνεται το Σταυροκούλουρο, ένα πλουμιστό ψωμί σε σχήμα σταυρού που ψήνεται σαν παξιμάδι και κρεμιέται στην εξώπορτα». Έπειτα, προσθέτει, παρασκευάζονται τα πασχαλινά ψωμιά με κόκκινα αυγά στο κέντρο, οι αυγοτές.
Ξεχωριστό, σύμφωνα με την κ. Τσέλεου, είναι και το Λαμπρόψωμο, στολισμένο με τα αρχικά ΧΑ από το «Χριστός Ανέστη», το οποίο κόβει ο νοικοκύρης στο πασχαλινό τραπέζι αφού το σταυρώσει τρεις φορές.
Αναφορά κάνει και στις φλαούνες και τις «πασκιές», καθαρά κυπριακά εδέσματα, με κατσικίσιο τυρί, αυγά, δυόσμο, σταφίδες και μπαχαρικά, ενώ στις «πασκιές» προστίθεται και τηγανισμένο κρέας.
Την ίδια μέρα, λέει, φτιάχνονται και τα «γαλένα», ψωμιά με γάλα, ζάχαρη και βούτυρο. Όλα ψήνονται στους ξυλόφουρνους που πυρώνουν από το πρωί.
Αναφερόμενη στις εκκλησιαστικές παραδόσεις, η κ. Τσέλεπου λέει ότι οι νεαρές κοπέλες έχουν την υποχρέωση να βρίσκονται στην εκκλησία για τον στολισμό του Επιταφίου με λουλούδια από τις αυλές του χωριού, ενώ το βράδυ όλοι μαζί παρευρίσκονται στην περιφορά του Επιταφίου στα στενά του χωριού με ψαλμωδίες.
Σύμφωνα με την ίδια, το Μεγάλο Σάββατο γίνονται οι τελευταίες προετοιμασίες για το γιορτινό τραπέζι της Κυριακής της Λαμπρής. Αργά το βράδυ, ντυμένοι με τα καλά τους ρούχα, κατευθύνονται με τα πόδια στην εκκλησία για την Ανάσταση και τον καλό λόγο. Μεταφέρουν το Άγιο Φως στο σπίτι για να ανάψουν το καντήλι, ενώ στον δρόμο ανταλλάσσουν ευχές, αγκαλιές και φιλιά. Το βράδυ της Ανάστασης τρώνε παραδοσιακά σούπα αυγολέμονο.
Την Κυριακή της Λαμπρής, προσθέτει, η οικογένεια συγκεντρώνεται γύρω από το τραπέζι, όπου ξεκινούν με το τσούγκρισμα των αυγών και ευχές από καρδιάς.
«Είναι όμορφες οικογενειακές στιγμές που αποτελούν χρέος όλων να διαφυλαχθούν», σημειώνει η ίδια.
Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, στις πλατείες των χωριών, οι νέοι στήνουν γιορτή με ομαδικά παιχνίδια, ανταλλάσσοντας ευχές και αγκαλιές, κρατώντας ζωντανό το πνεύμα της παράδοσης, καταλήγει.
Πηγή: ΚΥΠΕ