Χρουστσόφ για Μακάριο: «Οι πύραυλοι δεν είναι πούρα»-Αποκαλυπτικο έγγραφο 1964
newsare.net
Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει πρακτικό συνομιλίας του Σοβιετικού ηγέτη Νικήτα Χρουστσόφ με τον τότε πρωθυπουργό της Ηνωμένης ΑΧρουστσόφ για Μακάριο: «Οι πύραυλοι δεν είναι πούρα»-Αποκαλυπτικο έγγραφο 1964
Ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζει πρακτικό συνομιλίας του Σοβιετικού ηγέτη Νικήτα Χρουστσόφ με τον τότε πρωθυπουργό της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας (Αιγύπτου), Άλι Σάμπρι, στις 22 Σεπτεμβρίου 1964, σε μια από τις πλέον κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας. Το έγγραφο από το Wilson Center Digital Archive (πρωτότυπο από το Ρωσικό Κρατικό Αρχείο Σύγχρονης Ιστορίας / RGAN) αποτυπώνει τη σοβιετική προσέγγιση στο Κυπριακό λίγους μόλις μήνες μετά τις αιματηρές διακοινοτικές συγκρούσεις και την κρίση του καλοκαιριού του 1964. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι αναφορές του Χρουστσόφ σε αίτημα κυπριακής αντιπροσωπείας για προμήθεια όπλων, στην προηγούμενη επιθυμία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου για απόκτηση αντιαεροπορικών πυραύλων, αλλά και στην αντιμετώπιση των Τουρκοκυπρίων από τις κυπριακές αρχές. Σύμφωνα με το πρακτικό, ο Χρουστσόφ ενημέρωσε τον Άλι Σάμπρι ότι την ίδια ημέρα είχε δεχθεί κυπριακή αντιπροσωπεία, η οποία είχε θέσει ζήτημα στρατιωτικού εξοπλισμού. «Σήμερα δέχθηκα μια αντιπροσωπεία Κυπρίων. Ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας μάς ζήτησε όπλα. Του απάντησα ότι μπορούμε να τους προμηθεύσουμε όπλα είτε έμμεσα είτε μέσω της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας», καταγράφεται να αναφέρει ο Σοβιετικός ηγέτης. Ο Χρουστσόφ πρόσθεσε ότι ρώτησε τι είδους οπλισμό χρειαζόταν η κυπριακή πλευρά, για να διαπιστώσει, όπως είπε, ότι δεν μπορούσε να διαθέτει όπλα πέραν των ελαφρών. Το αίτημα Μακαρίου για αντιαεροπορικούς πυραύλους Στο σημείο αυτό παρενέβη ο Άλι Σάμπρι, υπογραμμίζοντας ότι η χρήση σύγχρονων οπλικών συστημάτων προϋπέθετε κατάλληλα εκπαιδευμένο στρατιωτικό προσωπικό. Αποκάλυψε παράλληλα ότι κατά την παρουσία του Μακαρίου στην Αλεξάνδρεια είχε τεθεί αίτημα για αντιαεροπορικούς πυραύλους. «Όταν ο Μακάριος βρισκόταν στην Αλεξάνδρεια, μας ζήτησε αντιαεροπορικούς πυραύλους», ανέφερε ο Αιγύπτιος πρωθυπουργός. Η απάντηση που αποδίδεται στον Χρουστσόφ είναι χαρακτηριστική: «Οι πύραυλοι δεν είναι πούρα. Ο Μακάριος αντιμετωπίζει το θέμα με μη σοβαρό τρόπο». Η συγκεκριμένη αναφορά καταδεικνύει τις επιφυλάξεις του Σοβιετικού ηγέτη για τις στρατιωτικές δυνατότητες της νεαρής Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα για τη δυνατότητα αξιοποίησης προηγμένων οπλικών συστημάτων. Η κριτική Χρουστσόφ για την αντιμετώπιση των Τουρκοκυπρίων Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κριτική που άσκησε ο Χρουστσόφ προς τις κυπριακές αρχές για τον τρόπο αντιμετώπισης των Τουρκοκυπρίων. Ο Σοβιετικός ηγέτης υποστήριξε ότι είχαν γίνει λάθη, επικαλούμενος διακοπές στην παροχή νερού προς τουρκικές περιοχές και παρεμπόδιση της μεταφοράς τροφίμων. «Οι κυπριακές αρχές διαπράττουν λάθη στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τους Τουρκοκυπρίους. Για παράδειγμα, διέκοψαν την παροχή νερού στις τουρκικές περιοχές και παρεμπόδισαν τη μεταφορά τροφίμων», αναφέρεται στο πρακτικό. Σύμφωνα πάντα με την καταγραφή της συνομιλίας, ο Χρουστσόφ υποστήριξε ότι η κυπριακή πλευρά αρχικά αρνήθηκε πως είχαν ληφθεί τέτοια μέτρα, αλλά στη συνέχεια παραδέχθηκε ότι είχαν εφαρμοστεί στο παρελθόν. «Τους είπα ευθέως ότι με τέτοιες μεθόδους δεν πρόκειται να πετύχουν τη νίκη», σημείωσε. Ο Άλι Σάμπρι δήλωσε ότι συμφωνούσε με τη συγκεκριμένη εκτίμηση και πρόσθεσε ότι η αιγυπτιακή πλευρά συμμεριζόταν την προσέγγιση του Χρουστσόφ για το Κυπριακό, όπως αυτή είχε προηγουμένως μεταφερθεί με προφορικό μήνυμα προς τον Πρόεδρο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ. Στήριξη σε Μακάριο και εδαφική ακεραιότητα Κύπρου Παρά την κριτική του για συγκεκριμένους χειρισμούς, ο Χρουστσόφ ξεκαθάρισε ότι η Μόσχα υποστήριζε την πολιτική του Μακαρίου, κυρίως ως προς την ουδετερότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και τη μη ένταξή της σε στρατιωτικούς συνασπισμούς. «Εγκρίνουμε την πολιτική του Προέδρου Μακαρίου και την επιθυμία του να ακολουθήσει πολιτική ουδετερότητας και αδέσμευτης στάσης απέναντι στα στρατιωτικά μπλοκ», ανέφερε. Παράλληλα, εξέφρασε τη σοβιετική υποστήριξη στις θέσεις του Μακαρίου για κατάργηση των ξένων στρατιωτικών βάσεων στο νησί. Η Μόσχα συνέδεε, μάλιστα, άμεσα τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας με τον στρατηγικό στόχο της απομάκρυνσης της βρετανικής στρατιωτικής παρουσίας. «Εάν επέλθει διαίρεση του νησιού, τότε οι Έλληνες δεν θα συμφωνήσουν στην κατάργηση της βρετανικής στρατιωτικής βάσης. Γι' αυτό θα πρέπει να διευκολύνουμε τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας», φέρεται να είπε ο Χρουστσόφ. Ωστόσο, αναγνώριζε ότι η απομάκρυνση της Βρετανίας αποτελούσε εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα: «Ήδη αποτελεί πολύ δύσκολο εγχείρημα να εξαναγκαστεί η Βρετανία να αποχωρήσει από την Κύπρο». Το γεωπολιτικό αποτύπωμα του εγγράφου Το πρακτικό προσφέρει ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της γεωπολιτικής διάστασης που είχε αποκτήσει το Κυπριακό εν μέσω Ψυχρού Πολέμου. Η Σοβιετική Ένωση εμφανίζεται πρόθυμη να συνδράμει στρατιωτικά την Κυπριακή Δημοκρατία –ακόμη και μέσω της Αιγύπτου– αλλά ταυτόχρονα να ασκεί πίεση στη Λευκωσία για τους χειρισμούς της έναντι των Τουρκοκυπρίων. Παράλληλα, προκύπτει ότι για τη Μόσχα η στήριξη στην εδαφική ακεραιότητα της Κύπρου δεν περιοριζόταν στο πλαίσιο των διακοινοτικών διαφορών. Συνδεόταν με την ευρύτερη σοβιετική στρατηγική κατά της δυτικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο και ειδικότερα των βρετανικών βάσεων. Σημαντική είναι και μια επιφύλαξη που συνοδεύει το ίδιο το αρχειακό τεκμήριο: στο έγγραφο διευκρινίζεται ότι «το πρακτικό της συνομιλίας δεν διανεμήθηκε και δεν υποβλήθηκε προς έγκριση στον Ν. Σ. Χρουστσόφ». Ως εκ τούτου, πρόκειται για υπηρεσιακή καταγραφή της συνομιλίας και όχι για κείμενο που είχε ελεγχθεί ή εγκριθεί προσωπικά από τον ίδιο τον Σοβιετικό ηγέτη. Στη συνάντηση ήταν επίσης παρών ο Σοβιετικός πρέσβης στην Ηνωμένη Αραβική Δημοκρατία, Β. Γ. Γεροφέγεφ, ενώ τη συνομιλία διερμήνευσε και κατέγραψε ο Ο. Γ. Περεσίπκιν, Γ΄ Γραμματέας του Τμήματος Εγγύς Ανατολής του σοβιετικού Υπουργείου Εξωτερικών. Το έγγραφο φέρει ημερομηνία 24 Σεπτεμβρίου 1964.Τουρκική ΠροπαγάνδαΠιο κάτω μια τουρκική πολιτική γελοιογραφία του Φεβρουαρίου 1964 σχολιάζει με έντονα αντικομμουνιστικό και προπαγανδιστικό ύφος τις σχέσεις της Κύπρου με τη Σοβιετική Ένωση. Απεικονίζει τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο μαζί με τον Νικήτα Χρουστσόφ, με τον Μακάριο να του προσφέρει συμβολικά «ζεστό, καθαρό τουρκικό αίμα». Περιοδικό Times Αύγουστο 64Το TIME, στις 28 Αυγούστου 1964, κατέγραφε μια προσωρινή αποκλιμάκωση της κυπριακής κρίσης μετά τις τουρκικές αεροπορικές επιδρομές στην Τηλλυρία. Ο Νικήτα Χρουστσόφ, ανταποκρινόμενος σε έκκληση του Μακαρίου, δεσμεύθηκε για σοβιετική βοήθεια σε περίπτωση εισβολής στην Κύπρο, αλλά ταυτόχρονα κάλεσε τον Αρχιεπίσκοπο να επιδείξει μετριοπάθεια και να άρει τον οικονομικό αποκλεισμό των Τουρκοκυπρίων. Παράλληλα, ο Αμερικανός Πρόεδρος Λίντον Τζόνσον πίεζε Ελλάδα και Τουρκία να αποφύγουν νέα σύγκρουση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια δεν μπορούσε να χρησιμοποιείται σε αντιπαράθεση μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ. Η ένταση υποχώρησε προσωρινά, με Ελλάδα και Τουρκία να επαναφέρουν στρατιωτικές μονάδες υπό νατοϊκό έλεγχο, ενώ ο Μακάριος χαλάρωσε τα μέτρα κατά των τουρκοκυπριακών κοινοτήτων, επιτρέποντας την αποκατάσταση της παροχής νερού στην Κτήμα και την παράδοση καυσίμων σε τουρκοκυπριακούς φούρνους στη Λευκωσία. Read more












